SamorzecznictwoSamorzecznictwo

Osoby Itaki

HALINA
JABŁONOWSKA

Aktorka teatralna i filmowa, znana między innymi z filmu „Zakazane piosenki”. Debiutowała na deskach teatralnych w 1948 roku w wieku zaledwie 17 lat, a wykształcenie aktorskie zdobyła w Państwowej Wyższej Szkole Aktorskiej w Krakowie w 1954 roku.
Była aktorką teatrów warszawskich (Teatru Powszechnego, Teatru Dramatycznego, Teatru Ludowego, Teatru Sensacji, Teatru Klasycznego), poznańskich (Teatru Nowego oraz Teatru PPIE), Teatru im. Osterwy w Lublinie oraz Teatru im. Bogusławskiego w Kaliszu.
Obecnie mieszka w Domu Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie.

fot. Agnieszka Kokowska
czytaj więcej
PIOTR
FRIEDRICH
Telemach

Reżyser kilkuset programów telewizyjnych i filmów: artystycznych, dokumentalnych, edukacyjnych. Swoją pracę rozpoczął w pierwszym, pionierskim okresie działalności Telewizji Polskiej, współtworząc nowe, specyficzne dla nowego medium formy reżyserii i realizacji programów.

 

To właśnie pod jego reżyserskim okiem powstawały popularne programy rozrywkowe, takie jak „Co kto lubi”, „Telewizyjne Szopki Noworoczne”, „Telewizyjne Turnieje Miast” oraz pierwsze festiwale piosenki w Operze Leśnej w Sopocie.

 

Ważną częścią działalności Piotra Friedricha była reżyseria kultowych programów artystycznych dla dzieci, takich jak „Podróż do teatru”, „Teatrzyk dla przedszkolaków”, „Pora na Telesfora” i „Piątek z Pankracym”. Odpowiadał on także za scenariusz i reżyserię programów telewizyjnych z nauką języków obcych oraz edukacyjnego cyklu „Telewizyjna Politechnika”, za którą otrzymał nagrodę UNESCO.

fot. Agnieszka Kokowska
czytaj więcej
MAJA
KOMOROWSKA
Kirke

Aktorka teatralna i filmowa. Profesor Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie

W 1960 roku ukończyła Wydział Aktorski (Oddział Lalkarski) krakowskiej PWST. W 1963 roku zdała eksternistyczny egzamin aktorski. Debiutowała w 1960 roku w Teatrze Lalki i Maski Groteska w Krakowie, potem należała do zespołu Teatru 13 Rzędów pod kierunkiem Jerzego Grotowskiego w Opolu, przekształconego w 1962 roku w Teatr Laboratorium we Wrocławiu. Wystąpiła w tym czasie m. in. w „Kordianie”, w pierwszej wersji „Akropolis” oraz zagrała Tarudanta w „Księciu Niezłomnym”.

Po siedmiu latach pracy u Grotowskiego weszła do zespołu wrocławskiego Teatru Współczesnego, a później Teatru Polskiego we Wrocławiu. Od 1972 roku jest w zespole Teatru Współczesnego w Warszawie. Pracowała z wieloma wybitnymi reżyserami teatralnymi: z Erwinem Axerem – m.in. w sztukach Thomasa Bernharda „Święto Borysa” i „U celu”; z Maciejem Englertem – m.in. w spektaklu „Letycja i lubczyk” (za rolę Letycji otrzymała Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza) i „Wniebowstąpienie”; z Jerzym Jarockim – m.in. w „Stara kobieta wysiaduje”; z Helmutem Kajzarem – w „Bolesławie Śmiałym” i „Antygonie”; z Krystyną Skuszanką – w „Rzecz ludzka/Gra snów”; z Jerzym Krasowskim – grając Hamma w „Końcówce” Samuela Becketta; z Bohdanem Korzeniewskim – w „Pannie Julii” Augusta Strindberga; z Krystianem Lupą – w sztukach Thomasa Bernharda „Wymazywanie” i „Na szczytach panuje cisza”, a także „Niedokończonym utworze na aktora” według A. Czechowa i Y. Rezy; z Krzysztofem Warlikowskim – rola Rabina w „Aniołach w Ameryce”. Ważną była również jej rola Claire w „Szaleństwie” Marguerite Duras w reżyserii Romualda Szejda w teatrze Scena Prezentacje.

Grała w filmach polskich i zagranicznych. W reżyserii Krzysztofa Zanussiego – m.in. „Życie rodzinne”, „Za ścianą”, „Bilans kwartalny”, „Rok spokojnego słońca”, „Cwał”; Andrzeja Wajdy – „Wesele”, „Panny z Wilka”, „Katyń”; Krzysztofa Kieślowskiego – „Dekalog I”; Tadeusza Konwickiego – „Jak daleko stąd, jak blisko”, „Lawa”; Edwarda Żebrowskiego – „Ocalenie”.
Stworzyła także ponad 30 znaczących ról w spektaklach Teatru Telewizji, m. in. w „Nadludzkiej medycynie” w reżyserii Waldemara Dzikiego.

Aktualnie gra z Wiesławem Komasą w „Mimo wszystko” Johna Murrella w reżyserii Waldemara Śmigasiewicza w Teatrze Współczesnym, gościnnie w Teatrze Dramatycznym z Adamem Ferencym w „Szczęśliwych dniach” Samuela Becketta w reżyserii Antoniego Libery oraz, także gościnnie, w „Aniołach w Ameryce” Tonyego Kushnera w reżyserii Krzysztofa Warlikowskiego w Nowym Teatrze.

W Akademii Teatralnej w latach 1983 – 2016 wyreżyserowała wiele dyplomów, m. in. „Przy stole” według Antoniego Czechowa, „Wesele” według Stanisława Wyspiańskiego, „Opowieści Hollywoodu” Christophera Hamptona i „Panny z Wilka” według Jarosława Iwaszkiewicza (spektakl ten nagrodzono Grand Prix podczas VI Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Teatralnych w Warszawie). Jej ostatni spektakl dyplomowy to „Szkice z Dostojewskiego” z 2014 roku.

 

Otrzymała wiele polskich i zagranicznych nagród za wybitne kreacje aktorskie, m.in. Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis, Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (Kraków, Wawel 2011 r.) oraz francuskie insygnia Komandora Orderu Sztuk i Literatury przyznane przez Ambasadę Francji (2010 r.). W lipcu 2018 została uhonorowana Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy, a w sierpniu tego samego roku Nagrodą Człowiek Słowa, przyznaną przez Radę Festiwalu Stolica Języka Polskiego w Szczebrzeszynie.

 

Zawsze zaangażowana w sprawy społeczne; w czasach stanu wojennego pracowała w Prymasowskiej Radzie Społecznej oraz w Komitecie Pomocy Internowanym i ich Rodzinom, później w S.O.S z Jackiem Kuroniem. Dziś jest członkiem Rady Hospicjum Onkologicznego.

 

Od wielu lat jeździ na spotkania z publicznością. Rozmawia o swojej pracy i ważnych dla niej ludziach. Czyta wiersze wybitnych poetów oraz fragmenty swoich książek.

 

W 1993 roku ukazała się książka Mai Komorowskiej” 31 dni maja” (Wydawnictwo Tenten), w 2004 roku książka Barbary Osterloff „Pejzaż. Rozmowy z Mają Komorowską” (Oficyna Wydawnicza Errata), a w 2014 r. „Pytania, które się nie kończą – rozmowy z Tadeuszem Sobolewskim” (wydanie: Mazowiecki Instytut Kultury we współpracy z wydawnictwem Czuły Barbarzyńca Press). W 2017 roku, nakładem Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego, wydana została książka Barbary Osterloff „Pejzaż. Rozmowy z Mają Komorowską dawne i nowe”, będąca kontynuacją pomysłu z 2014 roku.

fot. Maria Topczewska
czytaj więcej
BARBARA
KRAFFTÓWNA
Helena

Wesoła Honoratka z „Czterech pancernych i psa”, ubóstwiająca drakę gwiazda Kabaretu Starszych Panów, hipnotyzująca chłodnym smutkiem Felicja z filmu „Jak być kochaną”, mistrzyni teatralnej groteski odważnie podejmująca grę z Witkacym i Gombrowiczem. To tylko niektóre spośród niezliczonych artystycznych wcieleń Barbary Krafftówny.

 

Swoją przygodę z aktorstwem rozpoczęła w młodzieńczych latach. W czasie wojny brała udział w zajęciach krakowskiego konspiracyjnego Studia Dramatycznego Iwo Galla, gdzie oprócz aktorstwa pobierała lekcje pantomimy i tańca. Od tego momentu rozpoczęła się jej artystyczna podróż – w metaforycznym, ale i dosłownym znaczeniu. Wraz ze swoim mistrzem przeniosła się najpierw do Teatru Wybrzeże w Gdyni, debiutując w nim rolą Rybaczki w „Homerze i Orchidei Tadeusza Gajcego, a następnie do Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi, grając m.in. Warię w „Wiśniowym sadzie” Antoniego Czechowa. W latach 1950–1953 pracowała w teatrach wrocławskich, a od 1953 w teatrach stołecznych: Teatrze Nowej Warszawy, Teatrze Estrada, Teatrze Komedia.

 

Od 1957 do 1964 roku była aktorką stołecznego Teatru Dramatycznego, który – na fali odwilży – prezentował wówczas nową dramaturgię zachodnich autorów, odkrywał awangardowe dokonania Witkacego i Witolda Gombrowicza, wystawiał nowe sztuki Różewicza i Mrożka. To właśnie w Teatrze Dramatycznym Krafftówna zagrała tytułową rolę w „Iwonie, księżniczce Burgunda” Witolda Gombrowicza w reż. Haliny Mikołajskiej (1957), którą zwróciła uwagę krytyków. Jej rola zbudowana była głównie na mimice, nowocześnie i z temperamentem, wychodząc w ten sposób z dotychczasowych doświadczeń klasycznego teatru.

 

Lata 1964–1969 przypadają na angaż Barbary Krafftówny w Teatrze Narodowym, w którym stworzyła wiele znakomitych kreacji w sztukach Witkacego, m.in. kurki w „Kurce wodnej” i Wandy Lektorowiczówny w „Janie Karolu Macieju Wścieklicy” (1966). Recenzenci uznali ją za modelową aktorkę dramatów tego autora, podkreślając jako atut jej „naturalną nienaturalność”. Występowała też jako Achiza w „Żywocie Józefa Mikołaja Reja” w reżyserii Kazimierza Dejmka – spektakl ten gościł na scenach niemal całej Europy.

 

W 1969 r. krótko występowała w Teatrze Syrena, a lata od 1969 do 1981 przypadają na jej angaż w warszawskim Teatrze Współczesnym. Widzowie mogli ją podziwiać w roli Alicji w „Play Strindberg” Dürrenmatta w reż. Andrzeja Wajdy (1970), gdzie wystąpiła wspólnie z Tadeuszem Łomnickim. Zagrała także w dwóch spektaklach w reżyserii Ewrina Axera: jako Dorota w „Matce” Witkacego (1970) oraz Lady Macbett i Lady Duncan w „Macbett” Eugène’a Ionesco (1972). W kolejnych latach wcieliła się w rolę Szarlotty w „Wiśniowym sadzie” Antoniego Czechowa w reż. Macieja Prusa (1976) oraz Szambelanowej w „Panu Jowialskim” Aleksandra Fredry w reż. Jerzego Kreczmara (1977).

 

Po latach, w 1982 r. Krafftówna wróciła na krótko do Teatru Dramatycznego. Zagrała wówczas dwie znaczące role: Lulu w „Skizie” Gabrieli Zapolskiej w reż. Witolda Zatorskiego oraz Wolumni w „Koriolanie” Williama Szekspira w reż. Krzysztofa Kelma.

 

W 1982 r. wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Wyjazd wiązał się z propozycją zagrania w przetłumaczonej na angielski witkacowskiej „Matce”. Aktorka, nie znając tego języka, nauczyła się roli fonetycznie i z powodzeniem występowała na amerykańskich scenach. Pobyt za oceanem, planowany początkowo na pół roku, przeciągnął się do kilkunastu lat. Krafftówna zamieszkała początkowo w San Francisco, a później w Los Angeles, nie porzucając aktorstwa. Grała w polonijnym teatrze, w którym wyreżyserowała „Kram z piosenkami” Leona Schillera. Przez lata współpracowała z zespołem studenckim Szkoły Teatralnej, Filmowej i Telewizyjnej w Los Angeles. W 1998 roku zdecydowała się na powrót do Polski.

 

W 2006 r., z okazji jubileuszu 60-lecia pracy artystycznej, wystąpiła w napisanym specjalnie dla niej monodramie Remigiusza Grzeli „Błękitny diabeł”, opowiadającym o ostatnich latach życia Marleny Dietrich. Na 80. urodziny artystka wystąpiła w kolejnej sztuce tego autora, zatytułowanej „Oczy Brigitte Bardot”.

 

W latach 2012-2019 była związana z warszawskim Och-Teatrem, w którym zagrała tytułową rolę w amerykańskiej komedii „Trzeba zabić starszą panią” w reżyserii Cezarego Żaka.

 

Aktorstwo Barbary Krafftówny cechuje niezwykła wszechstronność. Znakomicie radzi sobie ona zarówno w rolach dramatycznych, jak i komediowych. Zagrała w wielu filmach, jednak najważniejsze role stworzyła w obrazach Wojciecha Jerzego Hasa. Wcieliła się w pełną liryzmu i kobiecości barmankę Zosię w „Złocie” (1961), wyniosłą i władczą Camillę D. Tormez w „Rękopisie znalezionym w Saragossie” (1964) oraz skromną i skupioną Jadwigę w „Szyfrach” (1966). Jednak zdecydowanie najważniejszą kreację stworzyła w filmie Hasa „Jak być kochaną” (1962) – zagrana przez nią rola Felicji uznawana jest za jedną z najwybitniejszych kreacji kobiecych w historii polskiego kina.

 

Krafftówna często korzystała ze swojego zmysłu komediowego, występując w kabaretach. Najważniejszym z nich był Kabaret Starszych Panów, z którym była związana przez 7 lat i w którym wykonała tak popularne piosenki jak: „W czasie deszczu dzieci się nudzą”, „Zakochałam się w czwartek niechcący”, „Przeklnij mnie”, czy „Bądź dobry i dla męża”. Udzielała się w realizacjach Studenckiego Teatru Satyryków, gdzie zagrała m.in. w „Poczta się myli” Stanisława Tyma w reż. Izabelli Cywińskiej (1966). Występowała także w kabarecie „Pod Egidą”.

fot. Agnieszka Kokowska
czytaj więcej
EMILIA
KRAKOWSKA
Penelopa

Aktorka teatralna i filmowa, znana m.in. z roli Jagny w głośnej ekranizacji „Chłopów” w reżyserii Jana Rybkowskiego.
Studiowała w PWST w Warszawie, którą ukończyła w 1963 roku. Przez lata kariery związana była z warszawskimi teatrami: Powszechnym, Narodowym, Współczesnym i Rozmaitości. Aktualnie można ją podziwiać na deskach Teatru Polonia, w którym gra w spektaklu „Aleja Zasłużonych” reżyserowanym przez Krystynę Jandę.

 

Zagrała w dziesiątkach filmów i seriali – pojawia się w nich do dziś. Należała do grona ulubionych aktorek Andrzeja Wajdy, u którego po raz pierwszy zagrała w 1970 roku w słynnej ekranizacji „Brzeziny” Jarosława Iwaszkiewicza. Wajda obsadził ją także w roli siostry panny młodej w swojej adaptacji „Wesela”, a także w „Ziemi obiecanej” oraz słynnym dziele Kina Moralnego Niepokoju „Bez znieczulenia”.

 

Wielokrotnie wykorzystywano jej wielki talent komediowy – w latach 70. Emilia Krakowska zagrała m.in. w „Brunecie wieczorową porą” Stanisława Barei i „Jak to się robi” Andrzeja Kondratiuka. W 2003 roku zwrócili się ku niemu Tomasz Konecki i Andrzej Saramonowicz, obsadzając ją w roli babci – płatnej zabójczyni w filmie „Ciało”.

 

Emilia Krakowska wzięła także udział w wielu filmach dla dzieci i młodzieży, m.in. „Najlepsze na świecie” i „Zielone lata” Stanisława Jędryki, „Okrągły tydzień” Tadeusza Kijańskiego czy „Chciałbym się zgubić” Jadwigi Kędzierzawskiej.

fot. Agnieszka Kokowska
czytaj więcej

Projekt realizowany z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

Przewiń do góry