Materiały naukoweMateriały naukowe

Współpraca naukowa
Uniwersytet SWPS

Podczas Festiwalu Nauki na Uniwersytecie SWPS  w Warszawie (wrzesień 2022) odbyła się premiera reportażu filmowego „Droga do Itaki” w reż. Doroty Migas-Mazur oraz dyskusja wokół filmu z udziałem środowiska naukowego, socjologicznego i psychologicznego. Jej tematem przewodnim było podjęcie działań międzypokoleniowych, które pomogą walczyć z wykluczeniem ludzi starszych ze świata sztuki.

prezentacje naukowe wygłosiły:

 

Justyna Sarnowska – Wilczyńska

 

Socjolożka, adiunkt w Instytucie Nauk Społecznych SWPS, koordynatorka Ośrodka Młodzi w Centrum LAB, absolwentka Interdyscyplinarnych Studiów Doktoranckich Uniwersytetu SWPS. W 2018 roku obroniła rozprawę doktorską „Socjalizacyjna rola migracji międzynarodowych w procesie wchodzenia na rynek pracy”, za którą otrzymała wyróżnienie w konkursie im. Joanny Matejko organizowanym przez Komitet Badań nad Migracjami PAN i Fundację Ośrodek Badań nad Migracjami.

 

oraz

 

Kamila Borucka, specjalizująca się w architekturze skandynawskiej, dostosowanej do potrzeb osób starszych.

 

Spotkanie poprowadził:

Tomasz Jałukowicz,  Dyrektor Działu Administrowania Nauką Uniwersytetu SWPS

 

Droga do dojrzałości
TEKST MARTY
SEREDYŃSKIEJ

Ostatnie kilkanaście lat w Polsce to wysyp różnorodnych działań dla seniorów. O budowaniu oferty kulturalnej czy edukacyjnej dla osób w tym wieku mówi się w szczególności w kontekście problemu starzenia się społeczeństwa oraz wprowadzania różnego rodzaju rozwiązań na poziomie polityki społecznej czy w instytucjach publicznych. Istnieje jednak wiele inicjatyw oddolnych, przygotowywanych przez freelancerów czy organizacje pozarządowe – a ich działalność proponowana seniorom rozwija ich na różnych polach. Tak było w przypadku dwudniowego działania „Duch Wiatr”, zainicjowanego przez Emilię Karolinę Sitarz i zrealizowanego we współpracy z Butohsferą w Warszawie.

 

Itaka – cel podróży

Na początku była „Itaka” – czyli utwór muzyczno-teatralny Sławomira Wojciechowskiego i Przemysława Klonowskiego, zainspirowany „Odyseją” Homera. Wydarzyła się ona jako spotkanie różnych pokoleń: legendarnych aktorek i aktorów, m.in. Emilii Krakowskiej, Mai Komorowskiej, Barbary Krafftówny (dla której był to ostatni projekt artystyczny) występujących na nagraniach użytych w spektaklu oraz muzyków średniego pokolenia i studentów aktorstwa warszawskiej Akademii Teatralnej. W 2022 roku z kolei miała miejsce premiera filmu „Droga do Itaki” w reżyserii Doroty Migas-Mazur. To reportaż, ukazujący proces pracy nad tym międzypokoleniowym projektem artystycznym.

Dwudniowe wydarzenia dla seniorów, zorganizowane w Butohsferze otworzyła projekcja „Drogi do Itaki”, po której nastąpił jeszcze wykład Anity Zdrojewskiej, dotyczący tancerzy butoh. Tak zaprogramowana część dwudniowego projektu pozwoliła na skonfrontowanie ze sobą dwóch różnych prezentacji starzejącego się ciała: polskich aktorek z japońskim tancerzami. Jednocześnie w ciekawy sposób poruszono tu wątek samego przemijania, tego na ile w polskiej i japońskiej sztuce ma ono miejsce. Jak bardzo więc jesteśmy otwarci, by mówić dziś w Polsce o procesie starzenia się i jego konsekwencjach? W przestrzeni publicznej pojawiają się programy wspierające seniorów, istnieją burzliwe dyskusje na temat emerytur czy warunków życia osób starszych. Już samo to jest znakiem, że w społecznym myśleniu o starości jako etapie życia poszliśmy krok dalej niż kilkanaście lat temu (jak gdyby nawet politycy zrozumieli, że starzejące się społeczeństwo jest faktem). Jednak – mam cały czas takie wrażenie – nadal traktujemy ludzkie ciało jako pewnego rodzaju tabu, o którym lepiej nie mówić. Zastanawiające, kiedy to się zmieni.

 

Ruch ciała

 

Cykl działań artystycznych dla seniorów, zaprogramowany przez Emilię Karolinę Sitarz to jednak także propozycje angażujące osoby 60+ w aktywne uczestnictwo w kulturze. Dwa warsztaty ruchowe, które zaproponowano uczestnikom były więc okazją do poznania nowych technik pracy z ciałem. Mikołaj Mikołajczyk poprowadził więc zajęcia w oparciu o ćwiczenia rozciągające i relaksujące, przechodząc później do wykonywania prostych elementów choreograficznych. Z kolei u Anity Zdrojewskiej seniorzy mogli poznać podstawy pracy z ciałem przynależne do butoh – rozpoczynając od ćwiczeń oddechowych i medytacji, aż do pracy z wyobraźnią. Oba warsztaty – choć zupełnie inne, pokazały w jaki sposób możliwe jest otwieranie własnego ciała, pobudzanie go do aktywności. Dla osób starszych ruch jest bowiem niezwykle istotny, pozwala utrzymać sprawność, poprawić kondycję, poszczególne ćwiczenia wspomagają pracę całego organizmu. W Warszawie widoczne jest, że tego typu działania cieszą się dużą popularnością wśród osób w wieku 60+, w szczególności kiedy są oferowane bezpłatnie. Wydaje się więc, że seniorzy mają coraz większą świadomość, że gimnastyka czy taniec mogą wspomagać ich codzienne funkcjonowanie. Co jednak wyróżniało te dwa warsztaty? Zdecydowanie było to niesamowite dopełnianie się muzyki i ruchu – podczas obu zajęć bowiem Emilia Karolina Sitarz wykonywała na żywo muzykę, dopasowaną do charakteru danych ćwiczeń. Pianistka i prowadzący uzupełniali się świetnie, czuć było ich współgranie ze sobą, co jednocześnie dla uczestników było wyjątkowym przeżyciem.

 

Duch Wiatr

 

Ostatni element dwudniowego programu to z kolei performans w wykonaniu Zdrojewskiej, Mikołajczyka (taniec) i Sitarz (muzyka na żywo). To opowieść sceniczna, oparta na dychotomiach. Z jednej strony Ona – w czerni, trochę mroczna, ale jednak poruszająca się delikatnie, z drugiej On – w białej koszuli, ze zdecydowanymi i zamaszystymi gestami. Byli niczym dwa kierunki świata, dwa żywioły czy dwa różne oblicza ludzkiej duszy.

Co ciekawe podczas całego czterdziestominutowego występu performerzy ani razu nie zetknęli się ze sobą na scenie. Nie było tu partnerowań czy wchodzenia w relację – każdy z nich bowiem pojawiał się w przestrzeni oddzielnie, miał w niej swoje solowe momenty, zostawiając w niej cząstkę siebie. Traktować można to zarówno jako naznaczanie sceny własną energią, zostawianie w niej emocji, ale też dosłownie – Mikołajczyk ściągając kolejne części garderoby pozostawiał je, układając gustownie na podłodze, jak gdyby rysując pewnego rodzaju historię o porzucaniu ludzkiego ciała.

Każde następne wejście performerów na scenę było niczym odpowiedź na to, co właśnie pokazał współwykonawca. Zaczęło się niewinnie – wspaniale było obserwować Anitę Zdrojewską i jej delikatne wibrowanie, poruszanie nieznacznie nawet najmniejszą częścią ciała czy muśnięcie sukni. Mikołaj Mikołajczyk z kolei wszedł na scenę ze znaną sobie zamaszystością – jego ruch był szybki, oparty na powtarzalności niektórych gestów, na budowaniu w przestrzeni linii. Mimo że każdy z performerów miał momenty bardziej intensywnego poruszania się po scenie, to nadal obserwować można było między nimi duży kontrast – subtelnego, ale i lekkiego ruchu Zdrojewskiej oraz mocnej, energicznej płynności widocznej w ciele Mikołajczyka. Czy to dwie postaci, przemijające i nie mogące się spotkać na ziemi? Czy może jedna, lecz ukazana w dwóch obliczach? Interesujące jest, że „Duch Wiatr” pokazuje pewnego rodzaju ulotność bycia na świecie, trwania we własnym ciele. Co się z nami stanie, gdy już obnażymy się ze wszystkiego co mamy, gdy zaczniemy powoli odchodzić i staniemy się niczym wiatr?

***

Dwudniowe wydarzenie, które przygotowane zostało z myślą o osobach w wieku 60+ to dowód na to, że możliwe jest tworzenie takiej oferty dla seniorów, która będzie zarówno angażować ich odbiorczo, jak i twórczo. Warto jednak wspomnieć o jeszcze jednym elemencie wydarzenia. Interesujące jest bowiem też badanie, które przeprowadziła w Butohsferze Emilia Karolina Sitarz (i nadal przeprowadza je podczas pokazów „Drogi do Itaki”) – w ankiecie osoby starsze pytane są o dostępność i atrakcyjność oferty kulturalnej w ich mieście. Bardzo jestem ciekawa wyników tej ankiety.

 

„Duch Wiatr”
cykl działań artystycznych dla seniorów w ramach projektu „Itaka”:
spotkanie wokół filmu „Droga do Itaki”
warsztaty ruchowo-choreograficzne, prowadzenie: Mikołaj Mikołajczyk
warsztaty ruchowe z elementami tańca butoh, prowadzenie: Anita Zdrojewska
performance taneczno-muzyczny „Duch Wiatr”: Anita Zdrojewska, Mikołaj Mikołajczyk – taniec, Emilia Karolina Sitarz – PrePPiano
16–17 marca, Warszawa, Butohsfera – Fundacja POMPKA

 

Tekst pochodzi ze strony autorki:

Projekt realizowany z dotacji programu Aktywni Obywatele – Fundusz Krajowy finansowanego przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię w ramach Funduszy EOG.

Przewiń do góry